Ukutungululwa ne “kaboni wabili” inshila, amafakitare ayengi yapanga inshila iyaumfwika iya kusunga amaka no kucefyako kaboni. Ukushininkisha kwakukanakwata amaka ya kaboni takwapusanako ukufuma ku kubomfya kwa tekinoloji ya CCUS. Ukubomfya kwa pa lwakwe ukwa CCUS kwabikako ukusenda umulilo, ukubomfya kwa kaboni no kusunga, na fimbi. Ukufuma ku mimwene ya fya makwebo ifipaleneko ne fya kubomfya, ukutunguluka kwa ku ntanshi Icimonwa calinga ukubika amano kuli ifwe .valvuindastri.
1.CCUS icishinka no mulongo wa fyakupangapanga
Icilangililo ca A.CCUS
CCUS kuti yaba iyabula ukuishibikwa nelyo fye iyabula ukuishibikwa ku bantu abengi. E ico, ilyo tatulaumfwikisha ifyo CCUS icita pa fya kupangapanga ifya valve, natusambilile pamo pa lwa CCUS. CCUS ni cikomo ca ciNgeleshi (Ukupoka, Ukubomfya no Kusunga Umulilo)
B.CCUS umutande wa fyakupangapanga.
Iciputulwa conse ica fya makwebo ica CCUS cisanshamo ifishinte fisano: intuntuko ya fya kupangapanga, ukusenda, ukutwala, ukubomfya no kusunga, ne fipe. Ifishinka fitatu ifya kusenda, ukutwala, ukubomfya no kusunga fyapalana sana ne fya kupangapanga ifya valve.
2. Ukukuma kwa CCUS pa .umuputuleindastri
Ukutungululwa no kukanakwata amaka ya carbon, ukubomfya kwa carbon ukusenda no kusunga carbon mu fya mafuta, amaka ya mulilo, inshimbi, simenti, ukupulinta na fimbi ifya kupangapanga ifya mupepi ne fya kupangapanga ifya valve kukakulilako panono panono, kabili kukalanga imibele yalekanalekana. Ifya kufumamo fya mu fya makwebo fikafuma panono panono, kabili tufwile ukubika sana amano ku fya kucitika ifyalinga. Ukufwaya kwa ma valve mu fya makwebo fisano ifikonkelepo kukakulilako nga nshi.
A. Ukufwaya kwa fyakupangapanga ifya mafuta e kwa kubalilapo ukulanga .
Ici cimonwa ukuti icalo candi cifwaya ukucefyako ukufumya kwa mafuta mu 2030 kuli mupepi na matani amamilioni 50, kabili cikacepa panono panono ukufika kuli 0 mu 2040. ukubomfya kwa teknoloji ya CUSS kwaba ukwa kubalilapo ukutungililwa muli uyu mulimo. Mu mwaka wa 2021, aba Sinopec bakatendeka ukukuula umulimo wa kubalilapo uwa CCUS uwa China uwa mamilioni ya matani, umulimo wa CCUS uwa Qilu. Pa numa ya kuti uyu mulimo wapwa, ukasanguka icifulo cikalamba ica CCUS ica kulanga ifya kupangapanga fyonse mu China. Ilyashi lyapeelwe na Sinopec lilanga ukuti umutengo wa mupashi wa kaboni uwakwatwa na Sinopec mu 2020 walifika ku matani mupepi na 1.3 milioni, pali ayo matani 300,000 yakabomfiwa ku kupongolwela kwa mafuta mu mpanga, icafikilisha ifisuma mu kuwamya ukubweseshamo amafuta ya kaboni ayashapangwa no kubwesha amafuta ayashapangwa.
B. Ukufwaya kwa fyakupangapanga ifya maka ya kupya kukakulilako .
Ukutula pa fyo ifintu fyaba nomba, ukufwaya kwa ma valve mu fya maka, maka maka mu fya maka ya kupya, te kuti kube ukwakulisha nga nshi, lelo pa mulandu wa kucincimusha kwa “carbon wabili” uwa nshita, umulimo wa kupwisha carbon uwa fikuulwa fya maka ifya makala ulekulilako. Ukulingana no kusesema kwa filonganino ifisuma: ukukabila kwa maka ya malaiti mu calo candi kuli no kulunduluka ukufika ku mabilioni 12-15 aya kWh mu 2050, kabili amatoni amabilioni 430-1.64 aya mwela wa carbon dioxide yalekabila ukucefiwa ukupitila mu fya sayansi ifya CCUS pa kuti ifintu fibe bwino mu nshila ya maka. Nga ca kutila icifulo ca maka ica makala cabikwa pamo na CCUS, kuti cakwata 90% iya kaboni, ukucilenga ukuba ica kupangapanga ica maka icacepa. Ukubomfya kwa CCUS e nshila iikalamba iyakubomfya pa kwishiba ukuwamya kwa mibombele ya maka. Mu cifulo ca ici, ukufwaya kwa mavalvu ukwaletwa no kubikwa kwa CCUS kukakulilako nga nshi, kabili ukufwaya kwa mavalvu mu cifulo ca maka, maka maka ica maka ya kupya, kukalanga ukukula ukupya, ukwalinga ukubika amano ku makampani ya fya makwebo ya mavalvu.
C. Ukufwaya kwa fyakupangapanga ifya mukuba ne fya mukuba kukakula
Casontwa ukuti ukufwaya kwa kucefyako ukufumya kwa mushili mu 2030 kukaba amatoni amamilioni 200 ukufika ku matani amamilioni 050 cila mwaka. Calicindama ukwishiba ukuti ukucila pa kubomfya no kusunga umupashi wa carbon dioxide mu fya kupangapanga ifya fimuti, kuti wabomfiwa na kabili ukwabula ukupita mu mbali mu mulimo wa kupanga ifimuti. Ukubomfya bwino bwino ifi fyakupangapanga kuti kwacefyako ukufumya umulilo ukufika kuli 5%-10%. Ukutula pali iyi mimwene, ukufwaya kwa valve ukwalinga mu fya makwebo ya fimuti kukapita mu kwaluka ukupya, kabili ukufwaya kukalanga umusango wa kukula uwacindama.
D. Ukufwaya kwa mafakitare ya simenti kukakula nga nshi
Casontwa ukuti ukufwaya ukucefyako ukufumya kwa mushili mu 2030 kukaba amatoni amamilioni 100 ukufika ku matani amamilioni 152 cila mwaka, kabili ukufwaya ukucefyako ukufumya kwa mushili mu 2060 kukaba amatoni amamilioni 190 ukufika ku matani amamilioni 210 cila mwaka. Iciputulwa ca nshita icafuma mu kubola kwa mabwe ya lime mu fyakupangapanga ifya simenti cipanga mupepi na 60% iya fyonse ififuma mu fyakupangapanga ifya simenti, eico CCUS ni nshila iyakabilwa iya kufumyapo umupashi wa simenti mu fyakupangapanga ifya simenti.
E.Ukufwaya kwa maka ya haidrojeni kukabomfiwa sana
Ukufumya aidrojeni wa buluu ukufuma kuli methane mu gasi wa cifyalilwa kukabila ukubomfya impendwa iikalamba iya fipe, pantu amaka yasendwa ukufuma ku mulimo wa kupanga CO2, ukusenda no kusunga kaboni (CCS) kulafwaikwa, kabili ukutuma no kusunga kukabila ukubomfya impendwa iikalamba iya fipe.
3. Ifyakupanda amano ku fyakupangapanga ifya valve .
CCUS ikakwata icifulo cikalamba ica kutungulula. Nangu ca kutila cilakwata amafya yalekanalekana, mu nshita ya ku ntanshi, CCUS ikakwata icifulo cikalamba ica kutunguluka, icintu icishingatwishika. Iciputulwa ca ma valve cifwile ukusunga ukwishiba kwaumfwika no kuipekanya kwalinga ukwa mu muntontonkanya kuli ici. Calinga ukuti abapanga amavalve balebomfya sana imilimo iyapalana ne fyakupangapanga ifya CCUS .
A. Ukusangwako mu kuitemenwa ku milimo ya kulanga iya CCUS. Pa mulandu wa kuti umulimo wa CCUS ulebombwa mu China, amakwebo ya fya makwebo ya valve yalingile ukusangwako mu kufikilishiwa kwa uyu mulimo mu milandu ya fya sayansi no kufwailisha kwa fipe no kupanga, ukulonganika ifya kukumanya mu nshita ya kusangwilako ku kufikilishiwa kwa mulimo, no kupanga ukuipekanya ukwalinga ukwa kukonkelepo ukupanga ifingi ifya kupanga no kulinganya kwa valve. Amano, amano ne fipe ifyasuminishiwa.
B. Ukubika amano ku mipangilwe ya fya makwebo iyacindama iya CCUS iya nomba. Ukubika amano ku fyakupangapanga ifya makala uko ubuteko bwa China ubwa kukwata umulilo bubomfiwa sana, na ifyakupangapanga ifya mafuta umo ukusunga kwa mushili kwabikwa sana ku kubika amavalvu ya mulimo wa CCUS, no kubika amavalvu mu fifulo umo ifi fyakupangapanga fyaba, pamo nga Ordos Basin na Junggar-Tuha Basin, ifintu ifikankala ifyakupanga amakala. Iciputulwa ca Bohai Bay ne ciputulwa ca mumana wa Pearl, ififulo fyacindama ifya kupangamo amafuta na gasi, fyapanga ubucibusa bwapalamisha ubwa kupanga ubucibusa na makampani ayalinga pa kuti babomfye ishuko.
C. Ukupeela ukwafwilisha kwa ndalama kumo ku fya sayansi no kufwailisha kwa fipe no kupanga amavalvu ya mulimo wa CCUS. Pa kuti pabe intungulushi mu mulimo wa valve uwa milimo ya CCUS ku ntanshi, cisuma ukuti amakampani ya fya makwebo yabike pa mbali indalama shimo mu kufwailisha no kupanga, no kupeela ukwafwilisha ku milimo ya CCUS mu milandu ya kufwailisha kwa fya sayansi no kupanga, pa kuti pabe icifulo icisuma ica kupangapo imilimo ya CCUS.
Mu kucefyako, ku fya makwebo fya CCUS, cilangishiwa ukuti .umuputuleamafakitare yaumfwikisha bwino bwino ukwaluka kwapya ukwa mafakitare mu nshila ya “kaboni ibili” ne nshita shipya isha kulunduluka ishiisa pamo na yo, ukukonka inshita, no kufikilisha ukutunguluka ukupya mu fya makwebo!
Inshita ya kutuma: 26-2022
